तर्क · तत्व · जिज्ञासा

शास्त्र — ज्ञान के दर्शन

न्याय तर्क, अद्वैत वेदांत एवं तुलनात्मक ज्ञान रूपरेखाएँ

शास्त्रीय हिंदू शास्त्र को जिज्ञासा के जीवंत उपकरणों के रूप में जानें—न्याय के पदार्थ एवं हेत्वाभास, अद्वैत की सत्ता-स्तर व माया, तथा पाश्चात्य व बौद्ध तर्क से तुलना।

8 लेख

प्रमुख न्याय न्याय के सोलह पदार्थ गौतम के सोलह पदार्थ—प्रमाण से वाद तक—संदेह से मुक्ति तक का मार्ग। 15 मि पढ़ें प्रमुख अद्वैत वेदांत सत्तात्रैविध्य — तीन स्तर की सत्यता प्रातिभासिक, व्यावहारिक एवं पारमार्थिक—अद्वैत के तीन सत्य स्तर। 12 मि पढ़ें न्याय पाँच हेत्वाभास — तर्क के दोष न्याय के पाँच हेत्वाभास—अनैकान्तिक, विरुद्ध, सत्प्रतिपक्ष, असिद्ध और कालातीत। 9 मि पढ़ें अद्वैत वेदांत माया — आवरण एवं विक्षेप शक्ति आवरण–विक्षेप से जगत्-प्रतीति, और श्रवण–मनन–निदिध्यासन से उनका निरसन। 11 मि पढ़ें तुलनात्मक बौद्ध तर्क बनाम न्याय प्रमाण प्रत्यक्ष, अनुमान एवं प्रमाण-संख्या पर बौद्ध एवं न्याय मतभेद। 11 मि पढ़ें तुलनात्मक ख्यातिवाद — भ्रम के सिद्धांत न्याय, बौद्ध एवं अद्वैत में भ्रम—अन्यथाख्याति से अनिर्वचनीयख्याति तक। 12 मि पढ़ें तुलनात्मक न्याय अवयव बनाम अरस्तू का न्यायवाक्य पाँच-पद न्याय अनुमान एवं अरस्तू के तीन-पद न्यायवाक्य की तुलना। 10 मि पढ़ें तुलनात्मक न्याय दोष एवं पाश्चात्य तर्कदोष हेत्वाभासों का पाश्चात्य तर्कदोष श्रेणियों से तुलनात्मक मानचित्र। 12 मि पढ़ें